2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда мемлекеттік төлемдердің 14 түрін тағайындау кезінде отбасының мұқтаждығын кешенді бағалау қолданылатын болады. Жаңа тәсіл жекелеген жәрдемақыларды тағайындаудың қолданыстағы шарттарын өзгертеді және назарды әлеуметтік санатқа формалды түрде жатудан отбасының жағдайын бағалауға аударады; атаулы әлеуметтік көмекті тағайындау тәртібі де ҚР Әлеуметтік кодексінің 123-бабымен реттеледі.
2027 жылдан бастап не өзгереді
Негізгі өзгеріс — әлеуметтік қолдауды неғұрлым атаулы түрде көрсетуге көшу. Жекелеген мемлекеттік төлемдерге құқықты қарау кезінде уәкілетті органдар отбасының мұқтаждығын кешенді бағалау нәтижелерін ескеретін болады.
Қағидалар өзгергенге дейін бірқатар жәрдемақыға құқық ең алдымен адамның белгіленген әлеуметтік санатқа жататынына қарай айқындалатын. Жаңа тетік қамтылатын төлемдерді тағайындау үшін бір ғана формалды санат жеткіліксіз болуы мүмкін екенін көздейді: отбасының нақты жағдайын бағалау маңызды болады.
Қолда бар ресми деректерге сәйкес, жаңа тәртіп төлемдердің 14 түріне қолданылады. Алайда осы төлемдердің толық тізбесі, бағалау өлшемшарттары және оларды қолдану әдістемесі ұсынылған материалдарда келтірілмеген. Сондықтан алушылар мен жұмыс берушілер нақты жәрдемақы жойылады немесе автоматты түрде сақталады деп алдын ала есептемеуі керек. Мұндай қорытындыны белгілі бір төлемге қатысты қағидаларды тексергеннен кейін ғана жасауға болады.
Атаулылыққа көшу барлық әлеуметтік қолдаудың автоматты түрде тоқтатылуын білдірмейді. Бұл жекелеген жәрдемақыларға құқық айқындалатын шарттардың өзгеруі туралы.
Жаңа тәсіл кімдерге қатысты
Өзгерістер ең алдымен мемлекеттік жәрдемақы алатын немесе жаңа тәртіп күшіне енгеннен кейін оны алуға өтініш беруді жоспарлап отырған азаматтар мен отбасылар үшін маңызды. Төлемге құқығы қазіргі кезде белгілі бір әлеуметтік санатқа жатуына байланысты адамдар ресми түсіндірмелерді ерекше мұқият қадағалағаны жөн.
Егер ұйым жұмыскерлерге құжаттарды ресімдеуге көмектессе, анықтамалар берсе немесе әлеуметтік төлемдер бойынша кеңес берсе, бұл жаңалықтың бухгалтерлер мен кадр мамандары үшін практикалық маңызы бар. Жұмыс беруші отбасының мұқтаждығын өз бетінше айқындамауы немесе қызметкерге жәрдемақы тағайындалатынына уәде бермеуі керек. Шешімді тиісті қолдау түріне қолданылатын қағидалар бойынша құзыретті мемлекеттік орган қабылдайды.
Төлемдердің 14 түріне арналған жаңа тетікті атаулы әлеуметтік көмектің қолданыстағы тәртібімен шатастырмау керек. ҚР Әлеуметтік кодексінің 123-бабына сәйкес, Цифрлық отбасы картасында кірістер туралы мәліметтер болмаған кезде өтініш беруші атаулы әлеуметтік көмекке құқығын тоқсан сайын растайды. Мұндай көмек оған құқығы бар отбасы мүшесіне өтініш берген айдан бастап ағымдағы тоқсанға тағайындалып, ай сайын төленеді.
Атаулы әлеуметтік көмек проактивті түрде тағайындалған кезде өтініш берушінің отбасының материалдық жағдайын учаскелік комиссияның тексеруіне келісім берген күні өтініш берген күн болып есептеледі. Өтініш беруші ұсынылған мәліметтердің анықтығына жауап береді.
Алушылар мен жұмыс берушілер не істеуі керек
2027 жылғы 1 қаңтарға дейін нақты төлемнің кешенді бағалау енгізілетін төлемдер қатарына жататынын тексерген жөн. ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ресми нормативтік құқықтық актілері мен түсіндірмелерін басшылыққа алу керек.
Жәрдемақы алушыға мыналар ұсынылады:
- отбасы құрамы мен кірістер туралы мәліметтердің өзектілігін тексеру;
- отбасының мән-жайларын растайтын құжаттарды сақтау;
- уәкілетті органның сұрау салуларына уақтылы жауап беру;
- қолдау алу құқығына әсер етуі мүмкін өзгерістерді жасырмау;
- шешіммен келіспеген жағдайда оған шағым жасау тәртібін анықтау.
Атаулы әлеуметтік көмекке қатысты ҚР Әлеуметтік кодексінің 123-бабында өтініш беруші мен алушының лауазымды адамдардың әрекеттеріне немесе әрекетсіздігіне, сондай-ақ уәкілетті органның шешіміне заңда белгіленген тәртіппен жоғары тұрған органға немесе сотқа шағым жасау құқығы тікелей көзделген.
Бухгалтерге немесе кадр маманына тараптардың міндеттерін ажыратқан дұрыс. Ұйым жұмыскерге өз құзыретіне кіретін мәліметтер мен құжаттарды ғана береді. Жұмыскер мемлекеттік органға анық деректерді хабарлайды, ал уәкілетті орган негіздерді бағалап, төлем тағайындау туралы шешім қабылдайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Мұқтаждықты кешенді бағалау қашан қолданыла бастайды? — Жаңа тәсіл 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізіледі деп мәлімделді.
Өзгерістер төлемдердің қанша түрін қамтиды? — ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері бойынша, кешенді бағалау төлемдердің 14 түріне қолданылады. Тізбені ресми қағидалармен салыстырып тексеру керек.
Қолданыстағы барлық жәрдемақы автоматты түрде тоқтатыла ма? — Жоқ, ұсынылған деректерден мұндай қорытынды туындамайды. Мемлекеттік жәрдемақылардың жекелеген түрлерін тағайындау шарттары өзгереді.
Атаулы әлеуметтік көмекке құқықты растау қажет пе? — Цифрлық отбасы картасында кірістер туралы ақпарат болмаған кезде өтініш беруші ҚР Әлеуметтік кодексінің 123-бабында көзделгендей, құқығын тоқсан сайын растайды.
Атаулы әлеуметтік көмек көрсетуден бас тартуға шағым жасауға бола ма? — Иә. Уәкілетті органның шешіміне, сондай-ақ тиісті лауазымды адамдардың әрекеттеріне немесе әрекетсіздігіне жоғары тұрған органға немесе сотқа шағым жасауға болады.