2026 жылы 1С-тегі нысандар деректерді енгізу, қарау және ұсыну үшін қызмет етеді, алайда салық міндеттемелерін орындауға арналған салық нысандары ҚР СК қағидалары бойынша жасалып, салық органына ұсынылады: оларға салықтық өтініш пен салық есептілігі жатады (ҚР СК 112-б.). Бухгалтер үшін объект нысанын, баспа нысанын және салық нысанын ажырата білу маңызды: біріншісі бағдарламадағы деректермен жұмыс істеу үшін пайдаланылады, екіншісі құжаттың басып шығару немесе сақтау кезіндегі түрін айқындайды, үшіншісі салық міндеттемелерін орындауға арналған.
1С-те қандай нысандар кездеседі
Күнделікті жұмыста бухгалтер көбінесе тізім, құжат, анықтамалық элементі және есеп нысандарымен жұмыс істейді. Олар арқылы пайдаланушы операциялар жасайды, контрагенттерді таңдайды, сомаларды көрсетеді, өткізудің нәтижелерін тексереді және қорытынды деректерді алады.
Тізім нысаны объектілер жиынтығын көрсетеді: өткізу, кіріске алу құжаттарын, төлем тапсырмаларын, қызметкерлерді немесе контрагенттерді. Әдетте онда іздеу, іріктеу, сұрыптау және жеке жазбаға өту мүмкіндіктері қолжетімді.
Құжат немесе элемент нысаны мәліметтерді енгізуге және өзгертуге арналған. Онда ұйымның, контрагенттің, шарттың деректемелері, күндер, сомалар және кестелік бөліктер болуы мүмкін. Өрістердің құрамы конфигурацияға, шешім нұсқасына, пайдаланушы құқықтарына және нақты ақпараттық базаның баптауларына байланысты.
Есеп нысаны кезеңді, ұйымды және басқа параметрлерді белгілеп, содан кейін нәтижені қалыптастыруға мүмкіндік береді. Есеп деректерін пайдаланар алдында бухгалтер іріктеулерді тексергені жөн: ұйымның, бөлімшенің немесе кезеңнің дұрыс таңдалмауы қате туралы анық хабарлама берілместен нәтижені өзгертуі мүмкін.
Баспа нысаны құжат деректерінің негізінде жасалады және қарауға, басып шығаруға немесе сақтауға арналған. Ол ақпараттық базадағы құжаттың өзін алмастырмайды. Бастапқы деректерді құжатта түзетіп, содан кейін баспа нұсқасын қайта қалыптастыру қажет.
Салық нысанының арнайы мақсаты бар. Салық төлеуші немесе салық агенті оны салық міндеттемелерін орындау үшін жасап, салық органына ұсынады. Салық нысандары қазақ немесе орыс тілінде жасалып, қағаз жеткізгіште не электрондық құжат түрінде ұсынылады (ҚР СК 112-б.).
Нысанды қалай толтыруға және тексеруге болады
Алдымен қандай объект ашылғанын анықтаңыз: құжат, анықтамалық, есеп немесе өңдеу. Бұл өрістердің мақсаты мен сақтаудың салдарын түсінуге көмектеседі. Мысалы, контрагент карточкасын өзгерту құжаттарды кейіннен толтыруға әсер етуі мүмкін, ал жеке құжатты өзгерту нақты операцияға қатысты болады.
Толтыру кезінде мынадай реттілікті ұстанған пайдалы:
- Қажетті ұйымды таңдап, жұмыс кезеңін тексеру.
- Егер нысанда көзделсе, контрагентті, шартты немесе талдаудың өзге объектісін көрсету.
- Міндетті деректемелер мен кестелік бөлікті толтыру.
- Бастапқы құжаттар бойынша сомаларды, күндерді және операцияның мазмұнын тексеру.
- Құжатты жазып, тек тексергеннен кейін ғана, егер осы объект үшін көзделсе, өткізуді орындау.
- Баспа нысанын қалыптастырып, оны құжат деректерімен салыстыру.
Автоматты түрде толтыру жұмысты жеделдетеді, бірақ тексеру қажеттілігін жоймайды. Мән ұйымның, контрагенттің, шарттың карточкасынан немесе әдепкі баптаудан қойылуы мүмкін. Егер бастапқы мәліметтер ескірсе, олар жаңа құжатқа да көшірілуі ықтимал.
Көшіргеннен кейін ерекше назар аудару қажет. Жаңа объект бастапқы объектідегі мәндердің бір бөлігін алуы мүмкін, сондықтан күнді, ұйымды, контрагентті, шартты, операцияның мазмұны мен сомаларды қайта тексеру керек. Өрістің толтырылуы ондағы мәннің жаңа шаруашылық операциясына сәйкес келетінін білдірмейді.
Салықтық есепке алу үшін нысанның растаушы құжаттармен байланысы маңызды. Салық тіркелімдеріндегі жазбалар бастапқы құжаттардың негізінде жүргізіледі (ҚР СК 219-б.). Сондықтан 1С-тегі мәліметтерді салық тіркелімінде пайдаланар алдында бухгалтер оларды экрандағы немесе баспа нысанын қараумен шектелмей, бастапқы құжатпен салыстыруы керек.
Нысан немесе басып шығару жұмыс істемесе
Қажетті пәрмен болмаса, алдымен тиісті объектінің ашылғанын және оны толтыру аяқталғанын тексеріңіз. Интерфейс элементтерінің қолжетімділігі құжаттың жай-күйіне, пайдаланушы құқықтарына, нысан параметрлеріне және орнатылған конфигурацияға байланысты болуы мүмкін.
Файлды жүктеу немесе сақтау мәселесі туындаса, 1С хабарламасының дәл мәтінін және ол пайда болғанға дейін орындалған әрекетті тіркеп алыңыз. Таңдалған каталогты, файлдың атауы мен пішімін, пайдаланушы құқықтарын, бағдарламада көзделген файлдармен жұмыс істеу тетігінің қолжетімділігін және файл диалогінің параметрлерін бөлек тексеріңіз.
Егер хабарлама баспа нысандарымен жұмыс істеуге қатысты болса, алдымен үлгілік немесе қосымша баспа нысаны пайдаланылып жатқанын анықтаңыз. Содан кейін қатенің нақты құжатты ашу, объектіні көшіру, баспа нысанын қалыптастыру немесе нәтижені сақтау кезінде пайда болатынын тексеріңіз. Мұндай бөлу нысан жұмысының қай кезеңде тоқтайтынын анықтауға көмектеседі.
Диагностиканың практикалық тәртібі:
- хабарламаның дәл мәтінін мазмұнын өзгертпей сақтау;
- қате қай құжатта немесе анықтамалықта пайда болғанын жазып алу;
- қатенің алдындағы әрекетті белгілеу: көшіру, ашу, басып шығару немесе файлды сақтау;
- деректемелердің толтырылуын және ағымдағы нысанның параметрлерін тексеру;
- пайдаланушы құқықтары мен қажетті пәрменнің қолжетімділігін тексеру;
- егер бұл есепке алу деректерін өзгертпесе, әрекетті бір жаңа объектіде әдеттегі тәсілмен қайталау;
- 1С маманына объектінің атауын, әрекеттер реттілігін және хабарламаның дәл мәтінін беру.
Себепті іздеу үшін ғана кеңейтімдерді жоюға, бағдарламалық кодты өзгертуге немесе құжаттардың үлкен көлемін қайта өткізуге болмайды. Алдымен жағдайды бір объектіде қауіпсіз түрде қайталап, мәселенің деректерге, пайдаланушы құқықтарына, файлдармен жұмыс істеуге, баспа нысанына немесе қосымша өңдеуге қатысты екенін анықтаған жөн.
Егер қате жаңартудан кейін пайда болса, орнатылған шығарылымның нөмірін жазып алып, үлгілік нысанның жұмысын пайдаланушы нысанымен салыстырыңыз. Бұл конфигурациядағы өзгерісті нақты құжаттағы немесе сыртқы үлгідегі қатеден ажыратуға мүмкіндік береді.
Қазақстан бухгалтері 2026 жылы нені ескеруі керек
1С-те өрістің, батырманың немесе баспа үлгісінің болуы құжаттың Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкестігін растамайды. Нысанның мақсаты мен міндетті мәліметтер ресімделетін құжаттың түрі және операция арқылы айқындалады.
Операцияны ресімдеу алдында құжаттың мақсатын анықтаңыз: бастапқы есепке алу құжаты, салық тіркелімі, салық есептілігі, ішкі есеп, кадрлық нысан немесе баспа көрінісі. Салық тіркелімдеріндегі жазбалар бастапқы құжаттарға негізделуге тиіс (ҚР СК 219-б.), ал салықтық өтініш пен салық есептілігі салық нысандарына жатады (ҚР СК 112-б.).
ҚР СК 219-бабы бухгалтерлік есеп туралы заңнамаға сәйкес бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілікті жүргізбейтін дара кәсіпкерлер үшін уәкілетті органның бастапқы есепке алу құжаттарының нысандарын және оларды жасау жөніндегі талаптарды белгілеу құқығын жеке көздейді. Мұндай кәсіпкерлер бастапқы есепке алу құжаттарын электрондық цифрлық қолтаңбаны қолдана отырып, электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде ресімдеуге құқылы (ҚР СК 219-б.).
Заңнама мен есепке алу жүйесі жаңартылған кезде мыналарды тексерген пайдалы:
- конфигурацияның орнатылған шығарылымы жұмыс кезеңіне сәйкес келе ме;
- жаңартудан кейін құжат нысаны өзгерді ме;
- пайдаланушы баптаулары мен сыртқы баспа нысандары сақталды ма;
- экрандағы және баспа нұсқасындағы деректер сәйкес келе ме;
- файлдарды сақтау мен қосымша өңдеулер дұрыс жұмыс істей ме;
- нысанның түрі дұрыс анықталған ба: бағдарламалық, баспа немесе салық нысаны.
Егер өзгертілген немесе сыртқы баспа нысаны пайдаланылса, оны бөлек тексеру қажет. Үлгілік конфигурацияның жаңартылуы пайдаланушы үлгісінің автоматты түрде жаңартылғанын білдірмейді. Маңызды құжаттар бойынша нәтижені контрагентке жібермес немесе салықтық есепке алуда пайдаланбас бұрын бастапқы деректермен салыстыру керек.
Салық нысандарын талап қою мерзімі ішінде сақтау қажет. Салық төлеуші қайта ұйымдастырылған кезде қайта ұйымдастырылған тұлғаның салық нысандарын сақтау міндеті оның құқық мирасқорына жүктеледі (ҚР СК 112-б.). Сондықтан 1С-тен сақталған файл немесе баспа данасы ұйымда қабылданған салық құжаттарын сақтау тәртібіне сәйкес есепке алынуға тиіс.
Жиі қойылатын сұрақтар
Құжат нысанының баспа нысанынан айырмашылығы неде? — Құжат нысанында ақпараттық базаның деректері енгізіліп, сақталады. Баспа нысаны бұл деректерді қарауға, басып шығаруға немесе сақтауға арналған түрде ұсынады.
Салық нысанының 1С-тегі нысаннан айырмашылығы неде? — Салық нысаны салық міндеттемелерін орындау үшін жасалып, салық органына ұсынылады. Салық нысандарына салықтық өтініш пен салық есептілігі жатады (ҚР СК 112-б.). 1С-тегі нысан — интерфейс элементі немесе нақты конфигурация деректерінің көрінісі.
Неліктен 1С-те басып шығару батырмасы жоқ? — Пәрмен объектінің түріне, оның жай-күйіне, деректемелердің толтырылуына, пайдаланушы құқықтарына және конфигурация мүмкіндіктеріне байланысты болуы мүмкін. Алдымен құжаттың жазылғанын, тиісті объектінің ашылғанын және ол үшін баспа нысаны көзделгенін тексеріңіз.
Баспа нысанының қатесі туралы хабарлама шықса, не істеу керек? — Хабарламаның дәл мәтіні мен әрекеттер реттілігін тіркеп алыңыз. Қандай нысан — үлгілік немесе қосымша нысан пайдаланылғанын, сондай-ақ қатенің қай кезеңде: ашу, көшіру, қалыптастыру немесе сақтау кезінде пайда болатынын тексеріңіз.
Неліктен 1С файлды сақтауға мүмкіндік бермейді? — Хабарлама мәтінін, таңдалған каталогты, файл пішімін, пайдаланушы құқықтарын және бағдарлама пайдаланатын файлдармен жұмыс істеу тетігінің қолжетімділігін тексеріңіз. Бұл мәліметтерді конфигурация шығарылымының нөмірімен бірге маманға беру қажет.
Деректерді тікелей баспа нысанында түзетуге бола ма? — Бастапқы мәліметтерді құжаттың өзінде түзетіп, содан кейін баспа нұсқасын қайта қалыптастыру керек. Әйтпесе баспа көрінісі ақпараттық базаның деректеріне сәйкес келмеуі мүмкін.
Салық тіркелімдеріндегі жазбалар неге негізделуге тиіс? — Салық тіркелімдеріндегі жазбалар бастапқы құжаттардың негізінде жүргізіледі (ҚР СК 219-б.). Экрандағы есепті немесе баспа көрінісін осындай құжаттармен салыстыру қажет.
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 112-бап «Салық нысандары».
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 219-бап «Бастапқы есепке алу құжаттарының нысандары және оларды жасау жөніндегі талаптар».